Na tragu rješenja

Piše: Profesor emeritus dr. Izudin Kešetović

Očito da smo na tragu rješenja po onoj “ne pada snijeg da prekrije brijeg, nego da divljač pokaže tragove”. Ovo je lovačka verzija mudre poslovice. Ona politička se pokazala u incijativi načelnika opštine Novi Grad, gospodina Semira Efendića. Radi se o potrebi preustroja sistema u komunalnom sektoru privrede. Iza, recimo, “banalnih” problema u javnom sektoru koji su prouzrokovani snježnim padavinama krije se nešto veliko i krupno. To veliko je ono što se zove javno dobro. To veliko je sistem upravljanja javnim dobrima. Radi se o javnom sektoru.

Očito da zakonskom regulativom o privatnom i javnom sektoru nismo zatvorili krug. Svi pokušaji da se ovaj problem riješi “holdingom” ili prestrukturiranjem najvećeg dužnika, preduzeća “Gras”, stali su jer nije bilo hrabrosti da se ide dalje. Zato incijativa načelnika mr. Semira Efendića postaje sasvim razumna i žurna. Radi se o najmoćnijem kantonu u Federaciji BiH, kantonu Sarajevskom, koji prometuje gotovo polovinu ukupne potrošnje u BiH. Po tom modelu krajnje potrošnje Kanton Sarajevo je “uskraćen” javnim prihodima koji bi bili znatno viši u odnosu na raniji “istorijski model” kada nije bilo PDV- a, kao i “prelaznog modela” sa ponderima. Stvarni gep koji se stvara u javnim pripadajućim prihodima se ne pokriva iz tzv. originalnih prihoda. To znači da sam fiskus u porezu nije dovoljan da pokrije javnu potrošnju Sarajevskog kantona, grada i opština. Rješenja postoje.

Jedno od rješenja je cjelokupna reorganizacija javnog sektora, javnih preduzeća i javnih ustanova. Znači da treba novi model. Taj novi model treba svakoj lokalnoj zajednici počevši od opštine, grada, kantona, entiteta, distrikta, BiH. Postojećem modelu, koji imamo, prošao je rok upotrebe. Finansijske dubioze u javnom sektoru preduzeća i ustanova na svim razinama vlasti se mjere milijardama KM. Sistem postaje ekonomski neodrživ.

Incijativa načelnika Efendića dolazi sa nivoa lokalne zajednice, opštine Novi Grad, koja bilježi brzi ekonomski razvoj. Radi se o potrebi da se rješenja traže na bazi znanja. Stoga se očito moramo vratiti na drugačiji model upravljanja javnim dobrima. Radi se o modelu koji postoji u sistemu korporativnog upravljanja gdje je razdvojena vlasnička od upravljačke funkcija. Isti model bi se mogao primijeniti i u javnom sektoru. To znači vratiti se na model tržišnog poslovanja uz snažne funkcije zakonodavne vlasti i visoke odgovornosti onih koji preuzimaju ulogu izvršne vlasti u pozicijama vladà, načelnika, direktora. Ključ rješenja je u brzom djelovanju. Stoga incijativu mr. Efendića treba prihvatiti i podržati. Snijeg će se otopiti, ali ostaće problemi. Vremena za čekanje, u cijeloj BiH, nema. Kuća se gradi od temelja. Tako je i sa državom.

Megafon.ba